АКШ һәм Иран арасындагы киеренкелек көчәя барган саен, дөньядагы иң стратегик яктан кыйммәтле энергия һәм йөк ташу юлларының берсе булган Ормуз бугазы моңарчы күрелмәгән өзеклекләр кризисы белән очраша. АКШ хәрбиләренең Ормуз бугазы янындагы Иран ракеталары җибәрү урыннарына һәм хәрби-диңгез объектларына соңгы һөҗүмнәреннән соң, дөнья нефть сәүдәсенең якынча биштән бер өлешен йөртә торган бу диңгез артериясе туктап калды диярлек. Ул тудырган шок дулкыннары энергия базарыннан күпкә артып, катлаулы глобаль тәэмин итү чылбыры буйлап суднолар йөртүгә, җитештерүгә һәм хәтта кешеләрнең аш өстәлләренә дә тарала.
19 марттан 20 мартка кадәр, җирле вакыт белән, АКШның Якын Көнчыгыштагы хәрби операцияләре сизелерлек кискенләште. АКШ Үзәк Командованиесе АКШ көчләренең Хормуз бугазына һәм якындагы халыкара судноларга куркыныч тудыручы Иран диңгез объектларын юк итүен ачыктан-ачык игълан итте. Шул ук вакытта, АКШ матбугат чаралары Пентагонның тагын да кыюрак операция планлаштыруын ачыклады: якынча 2200 кешедән торган АКШның 31 нче диңгез экспедицион көчләре Япониядән Якын Көнчыгышка амфибия һөҗүм корабында бара, аның бер атна эчендә килеп җитүе көтелә. Бу көч Иранның иң зур чимал нефть экспорт базасы булган Харг утравын басып алу өчен кулланылырга мөмкин, бу Иранны Хормуз бугазын ачарга мәҗбүр итү өчен кулланылачак.
Бу хәрби гамәл Израиль һәм Иран арасындагы үлемечле алмашулар фонында бара. Израиль Премьер-министры Нетаньяху Иран газ чыганакларына һава һөҗүмнәрен таныды, ләкин АКШ Президенты Трампның энергетика корылмаларына алга таба һава һөҗүмнәрен "туктатып тору" таләбен "урнашачагын" белдерде. Ләкин, АКШ хәрбиләренең турыдан-туры катнашуы шуны күрсәтә ки, энергетика корылмаларын бомбага тоту бераз йомшарса да, судно юллары өстендә хәрби уен әле генә башланды. Элеккеге АКШ Үзәк Командованиесе командиры Фрэнк Маккензи Харг утравын басып алу яки юк итү Иран һәм дөнья икътисадына "кайтарып булмый торган зыян" китерәчәген ачыктан-ачык әйтте. Дөнья суднолар сәнәгате өчен Ормуз бугазының хәзерге хәле инде "югары куркыныч" түгел, ә чынлыкта "блокада".
Беренчедән, иминиятләштерүнең контрольдән чыгу бәясе бар. Сәүдә корабларына еш һөҗүм итү һәм диңгезчеләр арасында корбаннар булу сәбәпле, күп кенә иминият оешмалары бәйле маршрутлар өчен иминият хезмәтләрен юкка чыгардылар яки катгый чикләделәр. Моңа җавап итеп,Глобалинкбушлай иминиятләштерү тәкъдим итү буенча өстенлекле политика башлап җибәрде. Төгәл мәгълүмат өчен, зинһар, мөрәҗәгать итегез.Глобалинк.
Икенчедән, Ормуз бугазы ябылуы автомобиль ягулык бакларына гына түгел, ә башка өлкәләргә дә тәэсир итә. Нобель премиясе лауреаты икътисадчы Джозеф Стиглиц бу хәлне дөнья икътисадына "граната ыргыту" дип атады. 20 нче көнне,Трамп нефть бәясе 120 долларга күтәрелгәч, "киеренкелекне киметү" өчен басым ясый.
АКШ хәрбиләренең утрауларны басып алу белән янавымы яки Иранның "түләү" планымы, икесе дә бу мөһим глобаль судно артериясенең яңадан ачылуына ерак юл булуын күрсәтә. Ату тынганчы, глобаль тәэмин итү чылбыры бу "артерия тыгылуының" озакка сузылган авыртуын тыныч кына кичерә ала.
Бастырып чыгару вакыты: 2026 елның 20 марты
